या आंदोलनाचे स्पिरीट होते ते जात, धर्म, पंथ विरहित मैत्रीभाव. टीममधल्या प्रत्येकाने आपापली जबाबदारी आणि भूमिका पार पाडली. सौरभ दास आणि आशुतोष रांका यांनी अनेक वर्षाचा अनुभव असल्याच्या दोन मंत्र्यासमवेत केलेली चर्चा आणि त्याचं फलित याला अजिबात भरकटू दिलं नाही. 'नॉन निगोशियेबल' या शब्दाचा अर्थ, ताकद आणि ऊर्जा यामुळे या आंदोलनाचा समारोप निर्णयात झाला, अन्यथा 'तारीख पे तारीख' पद्धतीने अडगळ रुपात सगळं गेलं असतं. कोणतेही लोक आंदोलन ज्यात राजकीय पक्ष येत नाहीत, तेथे ही भक्कम एकजूट अन् नेमकी काय मागणी 'नॉन निगोशियेबल' करायची याचा अभ्यास करावा लागतो, त्याचे कायदेशीर आणि प्रचलित संसदीय रचनेत कृतीत आणणं शक्य आहे का, ही पहावं लागतं. या सर्व दूरदृष्टीने करायच्या तहातल्या बाबी या दोघांनी आणि त्यांच्या टीमने सांभाळल्या. मुलं आणि मुली मिळून जे हे काम करत होते, ते निश्चितच एक शक्ती ठरले. एका अर्थाने वांगचूक यांचं उपोषण अगोदर मागे घेणं, सर्वोच्च न्यायालयाने आम्हाला मारहाणीचे व्हिडिओ पाहायला वेळ नाही म्हणणं आणि लाठी हल्ला, अश्रुधुर, छऱ्हे असलेल्या गोळ्याचा वापर सोसून या मुलानी मन: शांती ढळू दिली नाही, हे महत्वाचे.
रस्त्यावरच्या प्रत्येक लढ्याचा अनुभव वेगवेगळा असतो, त्यामुळे भूतकाळात काय घडलं, त्यापेक्षा त्या कसोटीच्या क्षणाला काय निर्णय घ्यायचा, ते महत्वाचं असतं. मोदींनी मध्यरात्री केलेलं संबोधन एकप्रकारे राजीनामा तयारीचं सूचक होते. इंस्टाग्राम आणि अन्य माध्यमाचा सर्वाधिक चांगला वापर टीम भाजपला करता आला नाही. बाकीचे मित्र पक्ष, त्यांचे आय टी ग्रुप कडकडीत थंडीत असावी, तशी राहिली. अंकल आण्टी व्हॉट्स अप युनिव्हर्सिटी आणि फेसबुक येथील पोष्टकाला या मुलांच्या वर परिणाम करू शकला नाही. या आंदोलनात राष्ट्रविघातक शक्ती घुसली आहे, हा प्रचार सुरूच आहे, तो होत राहणार. सरकारचे उत्तरदायित्व अन्
जबाबदारी या दोन महत्वाच्या 'संविधानिक' शब्दावर जोर देण्याचे काम दास, रांका आणि दिपके यांच्या टीमने केले. ज्याकडे गोदी मिडिया असो की नोकरशाही, नेते मंडळी यांनी फार लक्ष दिले नव्हते. या दिसायला लहान, छोटी बाबी पण त्याच अत्यंत महत्वाच्या असतात. आंदोलन कोठेही, कोणतेही असो.
जनरेशन झेडची प्रतिभा, जिला तुम्ही जोपासू शकता किंवा नष्ट करू शकता, ती सरकारकडे आहे.
जर या चळवळीचे नेतृत्व मिलेनियल्सनी - १९९० पूर्वी जन्मलेले यांनी केलं असतं, तर भाजपच्या अत्याचारी आयटी सेलने त्यांना हाकलून लावलं असतं. गेल्या १२ वर्षांपासून ते नेमकं हेच करत आहेत. या चळवळीचं नेतृत्व जनरेशन झेडने केलं, ज्यांनी जन्मतःच फोन हातात घेतला. कोविड-१९ च्या काळात त्यांनी त्या फोनमधून जग फिरले. स्वतःला व्हायरल करण्यासाठी त्यांनी इन्स्टाग्रामच्या अल्गोरिदमवर मोठ्या प्रमाणावर प्रयोग केले आणि ते यशस्वीही झाले. ते कॅमेऱ्यासमोर येण्यास घाबरले नाहीत, तसेच आपल्या कंटेंटमध्ये प्रयोग करण्यासही ते घाबरले नाहीत. व्हायरल होण्याच्या ध्यासापोटी त्यांनी नवीन शब्द तयार केले. 'रील जेवढी लहान, तेवढी जास्त यशस्वी' या तत्त्वानुसार, त्यांनी शब्द आणि कल्पनांचा असा सर्जनशील खेळ खेळला की, ते दीड तासाची गोष्ट दीड मिनिटात सांगू शकत होते. हीच सर्जनशीलता त्यांची ताकद बनली.
जेव्हा भाजपच्या आयटी सेलचे सैनिक 'जनरेशन झेड'चा सामना करायला आले, तेव्हा त्यांची शस्त्रे जीर्ण आणि कालबाह्य होती, जी नेहमीच षडयंत्र सिद्धांतांभोवती फिरत असत. त्यात षडयंत्राच्या कथा असत, लोकांना आकर्षित करणारी सर्जनशीलता नसे. ही पद्धत मिलेनियल्स आणि त्यांच्या आधीच्या पिढीवर चांगलीच यशस्वी झाली. जेव्हा आमच्यासारखे मिलेनियल्स या पद्धतीला बळी पडले नाहीत, तेव्हा भाजपची ट्रोल आर्मी आमच्यावर घाणेरड्या शिव्यांचा वर्षाव करून आम्हाला मैदानातून बाहेर काढायला भाग पाडत असे. आमच्यात अधिक लाज आणि आदर होता. भाजपच्या आयटी सेलने 'जनरेशन झेड' विरुद्ध हीच युक्ती वापरली. भाजपची आर्मी एक षडयंत्र सिद्धांत तयार करण्यासाठी तासन्तास काम करायची, जो समजण्यासाठी काही मिनिटे वाचणं आणि पाहणं पुरेसं होतं. अनेक लोकांकडे इतका मोठा मजकूर वाचायला किंवा पाहायला वेळच नसायचा. इथंच 'जनरेशन झेड' उपयोगी पडली.
ज्या वेळेत भाजपच्या आर्मीला आंदोलनाविरुद्ध एक षडयंत्र सिद्धांत तयार करायला वेळ लागायचा, त्याच वेळेत 'जनरेशन झेड' डझनभर मजकूर तयार करून तो व्हायरल करायची. त्यांची १५-२० सेकंदांची सामग्री इतकी आकर्षक होती की लोक हसणे थांबवू शकले नाहीत आणि त्यांचे चाहते बनले. भाजप द्वेषातून एक थरार निर्माण करत होते, जो समजून घेण्यासाठी खूप बुद्धीची गरज होती. तर जेन झीच्या प्रेमातून विनोद निर्माण करत होती, जो तुम्ही केवळ आनंदाने स्क्रोल करून पाहू शकता. शब्द आणि कल्पनांची हीच सर्जनशीलता, दीड तासाची गोष्ट दीड मिनिटात सांगण्याची, जंतर मंतरवरची जेन झीच्या पोस्टर्स आणि फलकांमध्ये स्पष्टपणे दिसून आली. हे पोस्टर्स आणि फलक व्हायरलही झाले आणि त्यांनी जेन झीच्या बाजूने कथानक फिरवले. त्यांनी राष्ट्रविरोधालाही एक सर्जनशील वळण दिले. त्यांच्या सर्जनशीलतेने पाकिस्तान, सोरोस, सीआयए आणि चीन यांसारख्या कथांना प्रभावीपणे मोडीत काढले. त्यांनी आयटी सेलच्या या कथांवर लोकांना हसवले. भाजपच्या प्रचार यंत्रणेत अशी सर्जनशीलता कधीच नव्हती.
भाजपचा आयटी सेल १२ वर्षे अजिंक्य होता. आपल्या बाजूने कथानक तयार करण्यात आलेल्या या अपयशाने त्यांना निराश केले. जेव्हा ते निराश होतात, तेव्हा ते अपमानास्पद भाषा आणि चारित्र्यहननाचा आधार घेतात. हे भाजपच्या ट्रोल आर्मीचे शेवटचे आणि सर्वात प्रभावी शस्त्र आहे. त्यांनी हे शस्त्र 'जनरेशन झेड' विरुद्ध वापरले. त्यांनी त्यांच्या कपड्यांना लक्ष्य केले आणि मुलींसाठी अश्लील शब्दांचा वापर केला. इथेही 'जनरेशन झेड'ने त्यांना मात दिली. त्यांनी ट्रोल आर्मीच्या अपमानास्पद शब्दांना आणि चारित्र्यहननाच्या प्रयत्नांना इतक्या कल्पकतेने प्रत्युत्तर दिले की भाजपच्या आर्मीला स्वतःच्याच क्षमतेवर शंका येऊ लागली. आम्ही मिलेनियल्स या अपमानास्पद शब्दांना प्रत्युत्तर देण्यास कचरलो आणि मागे हटलो. 'जनरेशन झेड'ने या अपमानास्पद शब्दांचा वापर करणाऱ्यांना त्यांच्याच भाषेत प्रत्युत्तर दिले आणि भाजपच्या कमजोरीवर एकजुटीने हल्ला चढवला. पंतप्रधानांची प्रतिमा, जी त्यांनी हजारो कोटी रुपये खर्च करून तयार केली होती.
भाजपची आर्मी 'जनरेशन झेड'च्या विविध सोशल मीडिया खात्यांना आणि जंतर मंतरवरच्या विविध व्हायरल रील्स आणि फोटोंना लक्ष्य करत होती. 'जनरेशन झेड'ने फक्त एक चेहरा उचलला आणि कल्पकतेने त्याच्याविरुद्ध शक्य तितक्या वाईट गोष्टी वापरल्या. ही पद्धत इतकी कल्पक होती की तिने थेट काळजावर घाव घातला. आम्ही मिलेनियल्स हे कधीच करू शकलो नसतो, कारण आम्ही पंतप्रधानांच्या पदाचा आदर करत होतो. पण जेन झेडने, आपल्या बंडखोर वृत्तीने, थेट पंतप्रधानांना जबाबदार धरलं आणि त्यांच्यावर हल्ला करण्यास सुरुवात केली. ना भाजप, ना स्वतः पंतप्रधानांनी याची कल्पना केली होती. जेन झेडच्या या भूमिकेने भाजपच्या आयटी सेलला पराभूत केलं. भाजप काहीही सहन करू शकत होता, पण मिस्टर नॉन-बायोलॉजिकल यांची विश्वासार्हता डागाळू देणार नव्हता. जर हे आंदोलन आणखी एक आठवडा चाललं असतं, तर जेन झेडने पंतप्रधान यांच्या प्रतिमेसोबत आणखी किती प्रयोग केले असते, हे कोणास ठाऊक.
No comments:
Post a Comment