..............................................
*भा*रताचे प्रदीर्घकाळ प्रधानमंत्री पदावर विराजमान असलेले नरेंद्र मोदी यांना ७६ व्या वाढदिवसानिमित्त त्यांना खूप खूप शुभेच्छा...! भाजपला तुमच्या मतापेक्षा अधिक काहीतरी हवे आहे. वर्षानुवर्षे, भारतीय जनता पक्षाचे राजकारण केवळ निवडणुकीतील पाठिंबा मिळवण्यापलीकडे गेले आहे. त्यांचा व्यापक राजकीय प्रकल्प हा भारताच्या जीवनशैलीवर प्रभाव टाकण्याबद्दलही राहिला आहे. तुम्ही काय खाता. तुम्ही काय पिता. तुम्ही काय घालता. तुम्ही कोणती भाषा बोलता. तुम्ही प्रार्थना कशी करता. तुम्ही देशभक्ती कशी व्यक्त करता. तुम्ही इतरांचा आदर कसा करता. इतकेच नाही, तर कधीकधी, तुम्ही कोणावर प्रेम करावे. हे अत्यंत वैयक्तिक निवडीचे विषय आहेत. तरीही, राजकारण यापैकी अनेक क्षेत्रांमध्ये अधिकाधिक शिरकाव करत आहे. या अर्थाने, भाजपला भारतावर राज्य करणाऱ्या पक्षापेक्षा अधिक काहीतरी व्हायचे आहे. भारतीय ज्या समाजात राहतात, त्यावर त्यांना प्रभाव टाकायचा आहे. आणि या राजकीय प्रकल्पाच्या केंद्रस्थानी नरेंद्र मोदी राहिले आहेत. गेल्या काही वर्षांत, त्यांच्या राजकीय प्रतिमेला विलक्षण वैयक्तिक स्वरूप प्राप्त झाले आहे. मोदींनी स्वतःला "अजैविक" म्हटले आहे, जे विधान राजकीय नेत्यांकडून सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या भाषेच्या खूप पलीकडचे होते. त्यांच्या वाढदिवसाकडे पाहा. वर्षानुवर्षे, मोदी आपला वाढदिवस शांतपणे आणि चिंतनशील मनःस्थितीत घालवण्याबद्दल बोलत होते. यावर्षी मात्र, भाजपने देशभरातील लोकांना त्यांच्यासाठी दिवा लावण्याचे आवाहन केले. त्यांचा वाढदिवस देशव्यापी मोहिमेचा केंद्रबिंदू बनला, ज्यात लोकांनी उत्सवात आणि दिवे लावण्यात भाग घेतला. हा केवळ वाढदिवसाचा सोहळा नाही. एका राजकीय नेत्याभोवती एक राजकीय विधी तयार करण्याचा हा प्रयत्न आहे. पण परंपरा केवळ सूचना देऊन तयार करता येत नाही. परंपरा स्वीकारली जाते. ती नैसर्गिकरित्या वाढते. ती लोकांच्या जीवनाचा भाग बनते कारण लोक तिला स्वीकारतात, राजकीय संघटना त्यांना तसे करायला सांगतात म्हणून नाही. आणि मला वाटते की, इथेच ही मोहीम कमी पडली असावी. यंत्रणा एखादा कार्यक्रम आयोजित करू शकते. राजकीय नेते, सेलिब्रिटी, पत्रकार आणि प्रभावशाली व्यक्ती त्याला अधिक प्रसिद्धी देऊ शकतात. पण खरी भावना शिकवून देता येत नाही. जर पंतप्रधानांसाठी दिवा लावण्याच्या कल्पनेने सामान्य भारतीयांच्या मनात खरोखरच घर केले असते, तर तो उत्साह उत्स्फूर्त आणि निःसंदिग्ध दिसला असता. मला खात्री नाही की तसे झाले. मात्र, ही व्यापक रणनीती केवळ एका वाढदिवसाच्या मोहिमेपुरती मर्यादित नाही. निवडणुका जिंकण्यापेक्षा ही एक खूप मोठी महत्त्वाकांक्षा आहे. एखादा राजकीय पक्ष तुमचे मत मागू शकतो. ते मिळाल्यानंतर तो तुमच्यावर राज्य करू शकतो. पण जेव्हा एखादी राजकीय संघटना तुमच्या जीवनशैलीवर प्रभाव टाकू लागते, तेव्हा ती एका पूर्णपणे वेगळ्या क्षेत्रात प्रवेश करते. ती तुमची श्रद्धा बनण्याचा प्रयत्न करते. भारत हे किती स्वेच्छेने स्वीकारेल, हे पाहणे मनोरंजक ठरेल.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी १७ सप्टेंबर रोजी ७६ वर्षांचे झाले. त्यांनी प्रस्थापित केलेल्या परंपरेनुसार, त्यांनी सत्तेतून पायउतार होऊन भाजपच्या मार्गदर्शक मंडळाचा भाग व्हायला हवे होते. पण मोदीजी स्वतःसाठी एक नियम आणि इतरांसाठी दुसरा नियम बनवतात. उदाहरणार्थ, पश्चिम आशियातील तणावामुळे निर्माण झालेल्या जागतिक आर्थिक संकटाच्या काळात मोदीजींनी जनतेला परदेशात प्रवास न करण्याचे आवाहन केले होते, पण त्यानंतर लगेचच ते स्वतः परदेश दौऱ्यांवर निघाले. मोदीजींनी जनतेला इंधनाचा वापर कमी करण्याचे आवाहनही केले होते. यानंतर, भाजप नेत्यांनी काही दिवस आपल्या ताफ्यातील वाहनांची संख्या कमी करून सार्वजनिक वाहतुकीने प्रवास करण्याचे नाट्यमय व्हिडिओ बनवले. पण आता, मोदीजींच्या वाढदिवसानिमित्त भाजप आणि त्यांची सरकारे लाखो दिवे लावत आहेत. यावरून हे अधिक स्पष्ट होते की मोदीजींचे बोलणे आणि कृती यात ताळमेळ नाही.
भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष नितीन नवीन यांनी काही दिवसांपूर्वी आवाहन केले होते की, १७ सप्टेंबरच्या संध्याकाळी सर्वांनी आपापल्या घरी दिवे लावावेत आणि त्याला आशीर्वादाचा दिवा म्हणावे. नरेंद्र मोदींच्या सत्तेबद्दल भाजपला किती असुरक्षित वाटते, हे कळत नाही, की तीन वेळा पंतप्रधानपद भूषवूनही भाजप नेत्यांना त्यांच्याकडे आवाहन करावे लागत आहे. निवडणुकीच्या काळात असा प्रचार करणे, मते मागणे आणि सत्तेसाठी आशीर्वाद घेणे हे अजूनही योग्य वाटत असले तरी, जेव्हा देशभरातील लोक दुःख आणि त्रासाने वेढलेले दिसतात, तेव्हा स्वतःला १.४ अब्ज लोकांच्या कुटुंबाचा प्रमुख म्हणवणारी व्यक्ती जबरदस्तीने आपला वाढदिवस साजरा करते, यापेक्षा लोकशाही देशासाठी मोठा विरोधाभास असू शकत नाही.
"जेव्हा माझे देशवासी सर्व प्रकारच्या अडचणींचा सामना करत आहेत, तेव्हा मी माझा वाढदिवस साजरा करणार नाही," असे म्हणत नरेंद्र मोदींनी भाजप अध्यक्षांचे आवाहन नम्रपणे नाकारले असते. यामुळे त्यांच्या मोठेपणात खरोखरच भर पडली असती. त्याऐवजी, नरेंद्र मोदींनी असे आशीर्वाद मिळाल्याचा आनंद सोशल मीडियावर व्यक्त केला. यावरून हे स्पष्ट होते की त्यांना जनतेची किंचितही पर्वा नाही. २००८ मध्ये, जेव्हा मुंबई दहशतवादी हल्ला झाला होता, तेव्हा सोनिया गांधींनी ९ डिसेंबर रोजी वाढदिवस साजरा करण्याचे आवाहन केले होते. त्याचप्रमाणे, २०१९ मध्ये, महिलांवरील वाढत्या अत्याचारांच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी वाढदिवस साजरा न करण्याचा निर्णय घेतला. त्याचप्रमाणे, २०२२ मध्ये, जेव्हा अग्निपथ प्रकल्पाविरोधात देशाच्या अनेक भागांमध्ये आंदोलने होत होती, तेव्हा राहुल गांधींनी त्यांच्या ९ जूनच्या वाढदिवसापूर्वी म्हटले होते, "मी देशभरातील सर्व काँग्रेस कार्यकर्त्यांना आणि माझ्या हितचिंतकांना आवाहन करतो की, माझ्या वाढदिवसानिमित्त कोणत्याही प्रकारचा उत्सव साजरा करू नये." राहुल यांनी यापूर्वी २०२० आणि २०२१ मध्ये कोविड-१९ महामारीच्या काळात असेच आवाहन केले होते.
एका लोकशाही देशात, नेत्यांनी सार्वजनिक जीवनात असेच वागले पाहिजे. पण नरेंद्र मोदींमध्ये लोकशाही वृत्तीचा लवलेशही दिसत नाही. रोम जळत असताना नीरोने बासरी वाजवण्यासारखी उदाहरणेही त्यांच्या या वागणुकीच्या तुलनेत क्षुल्लक वाटतात. नरेंद्र मोदींच्या वाढदिवसानिमित्त भाजप आणि सरकारच्या उपक्रमांवर मी सोशल मीडियावर एक टिप्पणी वाचली: "अभिनंदन, किम जोंग उनचा जन्म झाला आहे." या संदर्भात उत्तर कोरियाच्या हुकूमशहाचा उल्लेख लोकशाहीसाठी निर्माण झालेली धोक्याची चिन्हे दर्शवतो. सुदैवाने, भारतात, सरकारचे कोणते निर्णय योग्य आणि कोणते अयोग्य आहेत याबद्दल आपण किमान लिहू आणि बोलू शकतो. विरोधी पक्षाच्या आवाजाला श्रीमंत माध्यमांमध्ये जागा मिळत नसेल, पण तो सोशल मीडियावर ऐकला जातो. उत्तर कोरियामध्ये हे अशक्य आहे. पण भारतात हे किती काळ शक्य राहील याबद्दल चिंता वाढत आहे. बिहार सध्या पुराच्या विध्वंसाशी झुंज देत असून, किमान ५० लाख लोकांवर पुराचा धोका आहे. आसाममध्येही नुकताच असाच विध्वंस झाला. दिल्लीतील सत्य निकेतन दुर्घटनेची भीषणता अजूनही कायम आहे. मणिपूरमध्ये गेल्या तीन वर्षांपासून अशांतता आहे. वांशिक हिंसाचारामुळे घरे उद्ध्वस्त झालेले हजारो लोक मदत शिबिरांमध्ये राहत आहेत. मात्र, या शिबिरांमध्येही लोक सुरक्षित नाहीत. आठ जिल्ह्यांमध्ये किमान ६४० मृत्यूंची नोंद झाली असून, त्यामुळे सर्वोच्च न्यायालयाने मणिपूर सरकारकडून उत्तरे मागितली आहेत. मध्य प्रदेशातील बालाघाटमध्ये दूषित पाण्यामुळे किमान ३० बैगा आदिवासी मुलांचा मृत्यू झाला आहे. ही अलीकडची प्रकरणे आहेत. याशिवाय, नीट पेपरफुटीमुळे २४ हून अधिक मुलांचा बळी गेला आहे आणि शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या सुरूच आहेत. महागाई आणि बेरोजगारीच्या दुहेरी तडाख्याने कुटुंबांचा आनंद हिरावून घेतला आहे. अशा निराशाजनक वातावरणात, भाजप नरेंद्र मोदींचा वाढदिवस एखाद्या राष्ट्रीय सणाप्रमाणे साजरा करत आहे. जर हे असेच चालू राहिले, तर नजीकच्या भविष्यात २ ऑक्टोबरऐवजी १७ सप्टेंबरला राष्ट्रीय सण म्हणून घोषित केले गेले तर आश्चर्य वाटणार नाही.
भाजपला माहित आहे की जोपर्यंत त्यांच्याकडे सत्ता आहे, जोपर्यंत घटनात्मक संस्था गुडघे टेकून आहेत, तोपर्यंत ते संपूर्ण अराजकता माजवू शकतात. नेमके हेच आपण पाहत आहोत. दिल्ली, गुजरात, हरियाणा, उत्तराखंड, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र यांसारख्या भाजपशासित अनेक राज्यांमध्ये मुख्यमंत्री नरेंद्र मोदींच्या वाढदिवसाच्या सोहळ्याला जाहीरपणे राष्ट्रीय स्वरूप देत आहेत. अनेक राज्यांमधील शालेय शिक्षकांना, शाळकरी मुले मोदींची प्रशंसा करत असल्याचे व्हिडिओ चित्रित करून पोस्ट करण्यास सांगितले आहे. शिक्षण अधिकारी शाळांमधील दिवे लावण्यावर देखरेख ठेवत आहेत. अंगणवाड्या, शाळा आणि सरकारी रुग्णालयांमध्ये दिवे लावण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. लाखो-कोटी दिवे लावण्यासाठी निधी कुठून आला? तेल, दिवे, वाती आणि इतर साहित्य कोणती एजन्सी खरेदी करेल, हे सरकारने निविदा प्रक्रियेद्वारे ठरवले का? दिवे लावण्याव्यतिरिक्त, काही ठिकाणी यज्ञ करण्यात आले, तर इतर ठिकाणी बाईक रॅलींचे आयोजन करण्यात आले. एकट्या वाराणसीमध्येच, वडनगरपर्यंतचा प्रवास सुलभ करण्यासाठी किमान ५०० नवीन मोटरसायकल खरेदी करण्यात आल्या आहेत. पेट्रोलचे पैसे कोण देणार, यासह अनेक प्रश्न अनुत्तरित आहेत. यूपीए सरकारच्या काळात जनतेला देण्यात आलेला माहितीचा अधिकार कायदा आता प्रभावी राहिलेला नाही. मोदीजींना असा देश निर्माण करण्याचा आणि त्यावर राज्य करण्याचा आशीर्वाद हवा आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वाढदिवसानिमित्त मोदी यांची प्रतिमा उजळण्यात लागलेल्या भाजपच्या आयटी सेलला आज वेगळ्याच आव्हानाला सामोरं जावं लागलंय. ट्विटरवर दिवसभर 'राष्ट्रीय बेरोजगार दिवस', 'मोदी रोजगार दो' आणि 'जुमला दिवस' यासारखे हॅशटॅग ट्रेंड होत आहेत. या हॅशटॅगचा वापर करणाऱ्यांमध्ये बहुतेक तरुणांचा समावेश असून, काँग्रेससह इतर विरोधी पक्षांनीही याबद्दल ट्विट केलं आहे. दरम्यान, तरुणांनी रोजगार मागत, बेरोजगारीच्या रेकॉर्ड बद्दल चर्चा केली. पंतप्रधान मोदींना रोजगार देण्याच्या वचनाची आठवण देखील काही तरुणांनी केली आहे. आज दिवसभर मोदी यांच्या जुन्या भाषणांचे व्हिडीओ काढून लोक मोदींना प्रश्न विचारत होते. तर दुसरीकडे, भाजप समर्थकांनी 'हॅपी बर्थडे मोदीजी' ट्रेंड करत पंतप्रधानांच्या कार्याचे कौतुक करत त्यांची प्रतिमा उजळवण्याचा प्रयत्न केला आहे. मात्र, सोशल मीडियावर युवकांच्या मोहिमेपूर्वीच, भाजपने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वाढदिवसानिमित्त कोव्हिड काळात मलीन झालेली मोदी यांची प्रतिमा सुधारण्याचा प्रयत्न केला. दरम्यान, भाजपने देशातील अनेक वृत्तपत्रात पंतप्रधानांची स्तुती करणारे अनेक लेख छापल्याचं पाहायला मिळालं. काही वर्तमानपत्रांमध्ये मोठ-मोठ्या पानांच्या जाहिराती दिल्या गेल्या आहेत. या जाहिरातींमध्ये पायाभूत सुविधांपासून ते आरोग्य, लसीकरण, खेळ, महिला विकास, संस्कृती आणि आर्थिक विकासापर्यंतचे दावे करण्यात आले आहेत. तसेच, भारताला पुन्हा विश्व गुरु बनवण्याच्या प्रयत्नाची चर्चा देखील यामध्ये करण्यात आली आहे. मात्र, भाजपच्या या इमेज-मेकींग मोहिमेला तरुणांनी ट्विटरवर मोदींना प्रश्न विचारात देशाच्या आर्थिक स्थितीचं चित्र मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तर दुसरीकडे मोदी यांचा वाढदिवस 'जुमला दिवस' म्हणून साजरा करण्याची घोषणा 'युवा हल्ला बोल'ने या ट्वीटर अकांउटवरून एक व्हिडिओ शेअर करत केलीय. ज्यामध्ये मोदी यांनी पंतप्रधान होण्यापूर्वी रोजगार उपलब्ध करून देण्याबद्दल अनेक भाषणे केली होती.
हरीश केंची,
९४२२३१०६०९.
No comments:
Post a Comment